Wiązką elektronów po spalinach

Z prof. Andrzejem G. Chmielewskim, dyrektorem Instytutu Chemii i Techniki Jądrowej, profesorem Politechniki Warszawskiej rozmawia Henryk Jezierski


Infrastruktura: Coraz ostrzejsze przepisy mające na celu ograniczenie emisji do atmosfery szkodliwych związków, takich jak dwutlenek siarki i tlenki azotu (SO2 i NOx), zmuszają elektrownie do bardziej skutecznego usuwania tych zanieczyszczeń ze spalin. W jaki sposób są one eliminowane?

Andrzej G. Chmielewski: Najczęściej stosowaną metodą usuwania dwutlenku siarki jest mokra metoda wapienna, natomiast tlenków azotu - redukcja katalityczna. Stosowana jest także amoniakalna metoda odsiarczania.

Obecnie za najnowocześniejszą i najbardziej obiecującą uznawana jest technologia wykorzystująca energię wiązki elektronów emitowanych przez akceleratory. Jako jedna z nielicznych pozwala ona na jednoczesne usuwanie tlenków siarki i azotu - gazów będących przyczyną powstawania kwaśnych deszczy. Jej skuteczność w odniesieniu do dwutlenku siarki przekracza 95%, a w odniesieniu do tlenków azotu - 70%.

Co istotne, jest to technologia bezodpadowa. Powstający produkt uboczny (suchy, biały proszek) jest wykorzystywany jako składnik nawozów NPK.

- Technologia ta została już sprawdzona w praktyce. Czy można zatem mówić, że polscy uczeni i inżynierowie są pionierami?

- Technologia ta była rozwijana w ośrodkach naukowych w Japonii, USA i Polsce, ale jej pierwsze przemysłowe wdrożenie nastąpiło właśnie u nas, w EC Pomorzany w Szczecinie. Mniejsza instalacja powstała w Chinach, w elektrowni Chengdu, gdzie spala się węgiel o wyższej zawartości siarki.

Wdrożenie przemysłowe poprzedziły badania instalacji pilotowej pracującej w latach 1992-96 w EC Kawęczyn. Większość zastosowanych w EC Pomorzany rozwiązań została opracowana przez Instytut Chemii i Techniki Jądrowej w Warszawie oraz zespół inżynierów Zespołu Elektrowni Dolna Odra. Wszystkie elementy instalacji, poza akceleratorami elektronów (z których eksploatacją są pewne kłopoty), zostały zbudowane w Polsce przy finansowym wsparciu Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (ok. 6 mln dolarów) oraz rządu Japonii.

Instalacja zajmuje niewiele przestrzeni, nie produkuje odpadów. Składa się z 4 węzłów: węzła nawilżania spalin, węzła dozowania amoniaku, komory procesowej z akceleratorami oraz elektrofiltru z układem odbioru produktu końcowego. Produkt ten kupują Szczecińskie Zakłady Nawozów Sztucznych „SUPERFOSFAT" SA i wykorzystują do produkcji nawozu NPKS.

Z uwagi na wielkość urządzenia i moc akceleratorów (moc 4 jednostek przekracza 1 MW) jest to największa na świecie instalacja techniki radiacyjnej. Druga pod względem wielkości instalacja akceleratorowa (o mocy 400 kW), służąca do oczyszczania ścieków, znajduje się w Korei Południowej.

- A jak ocenili nowy wynalazek specjaliści?

- Technologia oczyszczania gazów ze spalania węgla kamiennego za pomocą energii wiązki elektronów została wyróżniona złotymi medalami na targach wynalazków w Brukseli i Moskwie. Uznano ją za technologię przyszłości.

Zwiedzający Pomorzany niemiecki minister stwierdził, że przyznane na ten projekt przez agendę ONZ (MAEA) pieniądze nie zostały zmarnowane.