Kruszywa sztuczne w Polsce

Kruszywa sztuczne to uzyskane w wyniku procesu przemysłowego, obejmującego termiczną lub inną modyfikację, kruszywa pochodzenia mineralnego.


Zasadniczo można wśród nich wyróżnić:

• kruszywa pozyskiwane z odpadów przemysłowych nie poddanych obróbce termicznej, np. z żużli hutniczych wielkopiecowych, stalowniczych, szybowych itp., z samoczynnie przepalonego łupkoporytu ze zwałów, z innych odpadów powęglowych
• kruszywa otrzymywane z surowców ilastych w wyniku ich obróbki termicznej, np. keramzyt i glinoporyt
• kruszywa otrzymywane z odpadów przemysłowych po obróbce termicznej, m.in. łupkoporyt, popiołoporyt i inne kruszywa z popiołów lotnych.

Kruszywa sztuczne z żużli hutniczych

Początki produkcji kruszyw sztucznych w Polsce sięgają lat 60. XX w., kiedy to uruchomiono pierwsze zakłady produkcji kruszyw z żużli hutniczych oraz keramzytu.

Intensywny rozwój produkcji kruszyw z żużli hutniczych nastąpił w połowie lat 90. XX w., gdy kilka firm zaczęło eksploatować stare hałdy żużli hutniczych oraz wykorzystywać żużle pochodzące z bieżącej produkcji hut.

Największe - pod względem tonażu - znaczenie wśród kruszyw z żużli hutniczych mają kruszywa z żużli wielkopiecowych. W następnej kolejności są żużle stalownicze oraz żużle z hutnictwa metali nieżelaznych. Pod względem jakości kruszywa te często dorównują najlepszym kruszywom naturalnym łamanym (np. bazaltowym), dlatego coraz częściej stosowane są jako ich pełnowartościowe substytuty.

Podaż kruszyw z żużli stanowi obecnie ok. 20% podaży kruszyw naturalnych łamanych. Łączna ilość żużli hutniczych wytwarzanych przez krajowe hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych wynosi 4,5-5,0 mln t/r.

Źródłem pozyskiwania kruszyw są także żużle od dawna zdeponowane na zlokalizowanych przy zakładach hutniczych składowiskach. Tylko na oficjalnych składowiskach znajduje się ich ponad 20 mln t (Galos 2006).

W ostatniej dekadzie łączna produkcja kruszyw sztucznych z żużli hutniczych wzrosła kilkunastokrotnie, od niespełna 0,5 mln t/r. do ok. 10 mln t/r. w 2007 r.  Prawdopodobnie ponad 60% produkcji bazuje na materiale ze starych hałd, a tylko niespełna 40% (3,0-3,5 mln t/r.) na żużlach generowanych na bieżąco przez huty żelaza i metali nieżelaznych.

Zdecydowaną większość (ok. 90%) podaży kruszyw sztucznych z żużli hutniczych stanowią kruszywa z żużli hutnictwa żelaza: wielkopiecowych i stalowniczych. Ich największym producentem jest obecnie Alexander Mill Services International Sp. z o.o. Spółka przetwarza na kruszywa głównie żużle stalownicze. Jej łączna produkcja w poprzednich latach przekraczała 1,5 mln t/r., a od 2004 r. wzrosła do 2,5 mln t/r.

Innym ważnym dostawcą kruszyw sztucznych z żużli hutnictwa żelaza jest firma Slag Recycling Sp. z o.o., wykorzystująca zarówno stare żużle złożone na hałdzie Pleszów, jak i uzyskiwane na bieżąco, lecz wysezonowane żużle wielkopiecowe i stalownicze (konwertorowe) krakowskiego zakładu firmy ArcelorMittal Poland (d. Huta im. Tadeusza Sendzimira). Produkcja firmy sięga 2,5 mln t/r. (Galos, Nieć 2007).

Do ważnych producentów kruszyw z żużli hutnictwa żelaza należą też firmy, których zakłady zlokalizowane są w pobliżu górnośląskich hut, np. spółki HK Eko-Grys i Ehazet, a poza Śląskiem HSW-Lorresta.

Produkcja kruszyw sztucznych z żużli hutniczych prowadzona jest także na bazie żużli szybowych z hut miedzi w Głogowie i Legnicy. Od 2004 r. żużel z huty głogowskiej wykorzystywany jest przez oddział firmy KGHM Ecoren SA. Żużel szybowy z huty legnickiej od lat przerabiany jest przez oddział produkcyjny Kopalni Surowców Skalnych SA w Złotoryi. Kruszywa na bazie żużla szybowego, wytwarza także Huta Cynku „Miasteczko Śląskie" SA