O pracy i płacy

Czy i kiedy dopuszczalna jest waloryzacja wynagrodzenia wykonawcy przy umowie zawartej w trybie zamówienia publicznego


Zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 29.01.2004 r. Prawo Zamówień Publicznych (dalej PZP) „zakazuje się zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że konieczność wprowadzenia takich zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub zmiany te są korzystne dla zamawiającego". Mówiąc o waloryzacji wynagrodzenia wykonawcy, mamy na myśli powtórne ustalenie wysokości wynagrodzenia przewidzianego dla wykonawcy w zawartej już i wykonywanej umowie, którego konieczność wynika ze zmiany okoliczności zewnętrznych.

W pewnych przypadkach waloryzacja może być dokonana za zgodą obu stron umowy: inwestora i wykonawcy. Pamiętać jednak należy, że inwestor (zamawiający) ograniczony jest bardzo restrykcyjnie brzmiącym ustępem 2 wspomnianego art. 144 PZP, który stanowi, że „zmiana umowy dokonana z naruszeniem przepisu ust. 1 jest nieważna". W tej sytuacji nie powinna dziwić obserwowana często niechęć zamawiających - w większości podmiotów zobligowanych do zachowania dyscypliny budżetowej - do dobrowolnego zwiększania należności wykonawców.

W niektórych przypadkach dobrym sposobem na doprowadzenie do waloryzacji bez konieczności przeprowadzania procesu może okazać się wykorzystanie instytucji mediacji (art. 1831 k.p.c.) lub zawezwanie do próby ugodowej (art. 185 § 1 k.p.c.). Ugody zawarte w tych postępowaniach i zweryfikowane przez sąd (m.in. pod kątem zgodności z prawem) mają moc prawną równą wyrokowi wydawanemu przez sąd w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

W razie braku zgody zamawiającego na dobrowolne dokonanie zmiany postanowień zawartej umowy, a obejmującej wynagrodzenie wykonawcy, należy sięgnąć do przepisu art. 3571 k.c., zgodnie z którym „jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy". Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5.04.2006 r. potwierdził, że dostawca, który uzyskał zamówienie publiczne, może potem domagać się zmiany ceny, jeśli uzasadniają ją okoliczności, których przy zawieraniu umowy nie można było przewidzieć.

Należy jednakże od razu zastrzec, że możliwość zmiany świadczeń stron przez sąd na podstawie tego przepisu ma charakter wyjątkowy, a podstawową przesłanką dopuszczającą zmianę świadczeń stron jest nadzwyczajna zmiana okoliczności, nieprzewidywalna w chwili zawierania umowy. Oczywiście jednym z wyznaczników sądowej waloryzacji wynagrodzenia jest rozważenie przez sąd interesów obu stron, a więc również inwestora.

Przyczyny żądania waloryzacji

Przedmiotem naszego zainteresowania będą trzy wybrane przyczyny, których wspólną cechą jest to, że są niezależne od stron, a przynajmniej od wykonawcy. Oczywiście omawiane przypadki zostały na tyle uogólnione, żeby uwypuklić ich najistotniejsze z punktu widzenia prawnego elementy.