Lokalna polityka energetyczna i możliwości jej realizacji - część II

Gmina jako podmiot gospodarki energetycznej


Do podstawowych zadań gminy jako podmiotu gospodarki energetycznej należy: regulacja lokalnego rynku energii , produkcja i dystrybucja energii, ustalanie kierunków rozwoju lokalnej gospodarki energetycznej i ich realizacja w układzie krótkoterminowym oraz równolegle w układzie wieloletnim.

Jako regulator lokalnego rynku energii gmina reprezentuje interesy publiczne przy tworzeniu planów lokalnego zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Ustawa przewiduje dwa rodzaje dokumentów planistycznych uchwalanych na szczeblu gminy: założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 19) oraz plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 20).

Projekt założeń sporządza wójt (burmistrz, prezydent miasta) dla obszaru gminy lub jej części. Przedsiębiorstwa nieodpłatnie udostępniają zarządowi gminy swoje plany rozwoju w części dotyczącej terenu tej gminy oraz propozycje niezbędne do opracowania projektu założeń.

Projekt założeń powinien obejmować: ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii zakres współpracy z innymi gminami.

Opracowany w sposób kompleksowy projekt założeń powinien dotyczyć wszystkich interesujących gminę mediów energetycznych. Od jakości tego opracowania w dużym stopniu zależą możliwości pozyskania inwestorów i środków z funduszy unijnych.

Gotowy projekt przedkłada się na okres 21 dni do publicznej wiadomości i jednocześnie przedstawia do zaopiniowania samorządowi województwa. Następnie rada gminy uchwala założenia do planu, rozpatrując przy tym zgłoszone wnioski, uwagi i zastrzeżenia.

Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe to dokument niezwykle ważny dla gminy. Zawiera on jej pełną charakterystykę energetyczną w zakresie źródeł zasilania, sieci przesyłowych i instalacji odbiorczych wraz z bilansem zużycia energii i paliw. Powinien określać również potrzeby energetyczne gminy w rozpatrywanym okresie oraz możliwości i sposoby ich pokrycia. W bilansach potrzeb ważnym elementem jest racjonalizacja zużycia nośników energii.

Planowanie energetyczne w gminach skupia się głównie na zaopatrzeniu w ciepło oraz emisji zanieczyszczeń. Założenia powinny zatem zawierać programy modernizacji źródeł wytwarzania ciepła dla poprawy ich efektywności oraz ograniczania emisji zanieczyszczeń, zwiększenie udziału skojarzonej produkcji ciepła i energii elektrycznej. W dokumencie należy uwzględnić lokalne zasoby surowców energetycznych (drewno, słoma, torf i inne), a także możliwości wykorzystania i budowy odnawialnych źródeł energii, takich jak energia wiatru i cieków wodnych, a także biomasy i geotermii.

W przypadku gdy plany przedsiębiorstw energetycznych nie zapewniają realizacji uchwalonych założeń do planu zaopatrzenia w poszczególne media energetyczne, wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje projekt takiego planu dla gminy lub jej części.

Opracowany na podstawie uchwalonych przez radę gminy założeń projekt planu powinien zawierać: propozycje rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe wraz z uzasadnieniem ekonomicznym, propozycje wykorzystania odnawialnych źródeł energii , harmonogram realizacji zadań, przewidywane koszty realizacji przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania.

Właściwy rozwój infrastruktury energetycznej gminy zapewnia ścisła współpraca władz samorządowych z przedsiębiorstwami energetycznymi. Plany są narzędziami, za pomocą których gmina może zaprowadzić na swym terenie ład energetyczny. Zyskuje ponadto możliwość realizacji własnej polityki energetycznej i ekologicznej, w tym zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i minimalizację kosztów usług energetycznych.

Jako użytkownik energii gmina jest zainteresowana tym, aby w obiektach użyteczności publicznej zużywać jak najmniej i jak najtańszej energii. Jest także zainteresowana właściwym poziomem usług energetycznych, tj. zadowalającymi warunkami, w których zaspokajane są potrzeby mieszkańców w sferze edukacji, kultury, sportu, administracji, profilaktyki i leczenia. Optymalizacja zużycia energii i zmniejszenie związanych z tym kosztów nie są możliwe bez rzetelnej analizy zasadności zużywanych jej ilości i ponoszonych kosztów.

Niezależnie od schematu działania, jaki gmina jako użytkownik energii będzie preferować, wydaje się, że powinna zatrudnić własnego eksperta/audytora energetycznego, który będzie kontrolował/monitorował efekty pracy własnych służb energetycznych, jak również firm zewnętrznych. Rozpoznanie wielkości zużycia poszczególnych mediów i ich kosztów, ocena oddziaływania na środowisko umożliwia wyznaczenie wskaźników charakterystycznych dla poszczególnych obiektów użyteczności publicznej i przeprowadzenie analizy porównawczej. Ta z kolei umożliwi ocenę efektywności wykorzystania nośników w poszczególnych obiektach, a także określenie możliwości poprawy sytuacji energetycznej oraz efektów i obniżenia kosztów proponowanych zmian.

Podstawowe czynności, takie jak kontrolowanie rachunków za paliwa i energię oraz sprawdzanie ich cen, przegląd i zmiana warunków umów pod kątem właściwego doboru wielkości zamówionej mocy, elastyczności stosowanej taryfy i jej wielkości, to bezinwestycyjne działania, które mogą przynieść 10-15% zmniejszenia kosztów i zużycia energii w codziennej eksploatacji.

Możliwości zmniejszania kosztów i zużycia paliw i energii wymagające nakładów inwestycyjnych powinny być wynikiem świadomej strategii opartej na przeprowadzonym audycie energetycznym i rachunku ekonomicznym. Przedsięwzięcia energetyczne powinny być samofinansujące, a spłata inwestycji powinna następować z uzyskanych przychodów.

Ważnym elementem tego programu inwestycyjnego jest możliwość sfinansowania jego realizacji nie tylko z budżetu gminy, ale także z funduszy ekologicznych (NFOŚiGW, WFOŚiGW, Ekofunduszu), Funduszy Strukturalnych UE oraz przez banki komercyjne lub stronę trzecią, tzw. ESCO (Energy Services Company).