Zakładowa kontrola produkcji – teoria i praktyka

Produkcja i wprowadzanie wyrobów budowlanych do obrotu w krajach Unii Europejskiej związane są z koniecznością przestrzegania zasad zawartych w Dyrektywie 89/106/EWG, zwanej w skrócie dyrektywą budowlaną.


Konkretne zadania dla producentów określonych grup wyrobów budowlanych wynikają z wymagań opisanych w specyfikacjach technicznych, tj. w normach zharmonizowanych i w europejskich aprobatach technicznych.

Specyfika Dyrektywy 89/106/EWG polega na tym, że bezpieczeństwo obiektów określono poprzez wymagania dotyczące wyrobów budowlanych. Dla przypomnienia - wyrób budowlany jest to każdy wyrób przeznaczony do trwałego wbudowania w obiekt budowlany. Wprowadzane do obrotu wyroby budowlane muszą nadawać się do zamierzonego zastosowania, a więc muszą posiadać takie właściwości, dzięki którym zbudowane z ich użyciem obiekty spełnią podstawowe wymagania dyrektywy. Ocena spełnienia tych wymagań należy do producenta wyrobu budowlanego.

Każda ze specyfikacji technicznych precyzuje wymagania wobec określonego i opisanego przez nią wyrobu budowlanego, sposób kontroli spełnienia tych wymagań, zakres zastosowań wyrobu, system oceny zgodności wyrobu oraz tryb wprowadzenia go do obrotu, w tym sposób oznakowania zapewniający nabywcę o posiadaniu przez wyrób oczekiwanych własności. Zastosowanie określonego normą systemu oceny zgodności jest obowiązkowe.

Wymagania specyfikacji technicznych

Specyfikacje techniczne określają sposób sprawowania przez producenta kontroli nad zachowaniem zadeklarowanych własności wyrobu oraz sposób udowodnienia ich spełnienia poprzez zakładową kontrolę produkcji, która w istocie stanowi system zarządzania produkcją, zapewniający zgodność wyrobu z wymaganiami odpowiednich norm zharmonizowanych. Innymi słowy prowadzona przez producenta zakładowa kontrola produkcji to środek, za pomocą którego producent zapewnia, że deklarowane przez niego właściwości użytkowe (określone za pomocą wstępnego badania typu) pozostają ważne dla wszystkich kolejnych wyrobów.

Warto zwrócić uwagę na to, iż posiadanie przez producenta systemu zarządzania jakością zgodnego z ISO 9001:2000 nie jest równoznaczne ze spełnieniem wymagań specyfikacji technicznych odnoszących się do zakładowej kontroli produkcji. Różnice pomiędzy wymaganiami obu dokumentów są dość istotne z uwagi na zakres wymagań i sposób ich sprecyzowania.

Z tabeli wynika, że podczas przeprowadzania oceny zgodności dla różnych wyrobów istnieją różne schematy postępowania. Dla uproszczenia dalsze rozważania zostaną przedstawione na przykładzie kruszyw - wyrobu znajdującego zastosowanie podczas budowy różnego typu obiektów budowlanych i inżynieryjnych, w tym dróg. Dla kruszyw stosuje się następujące systemy oceny zgodności:

2+ dla kruszyw w zastosowaniach wymagających wysokiego poziomu bezpieczeństwa (gdy wymagany jest udział jednostki notyfikowanej)

4 dla kruszyw w zastosowaniach niewymagających wysokiego poziomu bezpieczeństwa (gdy nie jest konieczny udział jednostki notyfikowanej).

Producent może produkować i wprowadzać wyroby (kruszywa) do obrotu w systemie 2+ lub 4, lecz to odbiorca decyduje - poprzez określenie wymagań w stosunku do obiektu budowlanego, w którym wyrób budowlany znajdzie zastosowanie - o tym, jaki wyrób (kruszywo) jest mu potrzebny, tj. według którego z wymienionych systemów oceny zgodności jest wytwarzany.

Wdrożenie systemu oceny zgodności

Zgodnie z dyrektywą budowlaną producent odpowiada za wszystkie swoje działania podjęte przy wprowadzaniu wyrobu do obrotu. Producent może samodzielnie przeprowadzić wstępne badania typu, opracować dokumentację systemu zakładowej kontroli produkcji, uruchomić produkcję i sprzedaż w systemie 4 lub w systemie 2+ (ale już z udziałem jednostki notyfikowanej). Proces wdrażania systemu zakładowej kontroli produkcji sprawniej przebiega w tych przedsiębiorstwach, które wcześniej wdrożyły system zarządzania jakością lub się do niego przygotowywały.