Wodociągowa wieża ciśnień

Wieża ciśnień przy ul. Sudeckiej we Wrocławiu to dzieło techniki, architektury i sztuki trwale wpisane w kulturowy krajobraz miasta. Do sztuki budownictwa wież ciśnień wniosła ona (jako jedna z pierwszych w świecie) ażurowy ustrój nośny trzonu - formę, do której w latach 30. XX w. chętnie sięgano, a która we współczesnym budownictwie wodociągowym przeżywa renesans.

Patentując w 1883 r. zbiornik cylindryczny o podstawie półsferycznej, oparty na stożkowym pierścieniu, inż. Otto Intze zaproponował równocześnie posadowienie go na znacznie odchudzonym trzonie, któremu nadał formę ściętego stożka. Wieże typu grzybek z ceglanymi podstawami, które w XIX i początkach XX w. zyskiwały historyzujące kostiumy architektoniczne, sięgały do wzorców architektury średniowiecza w jej wydaniu romanizującym. Ceglane gzymsy: schodkowe, kostkowe, arkadkowe, ceglane lizeny, rozbudowane partie portali, łukowo sklepione otwory okienne to detale trzonu, który mocno kontrastował z nowoczesną formą głowicy. Ta wykonywana w szkieletowej konstrukcji stalowej wypełnionej betonem i przykrywana stożkowym dachem konstrukcji drewnianej lub stożkowym, żelbetowym stropodachem nie skrywała przemysłowego charakteru budowli.

Kształt wieży to efekt zastosowania żelbetu. Możliwości nowego materiału i technologii najpełniej wyzyskał inż. Hennebique, który w 1904 r. zaproponował zastąpienie zamkniętego trzonu wieży ciśnień - ażurowym, podstawą otwartą. Tradycyjny trzon zredukował do minimum, prowadząc nim rurociągi i komunikację pionową do zbiornika, a podstawę ostatniego wsparł nie na koronie trzonu, lecz na solidnym żelbetowym szkielecie - słupach wspierających zewnętrzną krawędź mocno nadwieszonego nad trzonem zbiornika. Oznaczało to znaczną redukcję kosztów budownictwa wieżowego i otworzyło architektom nowe możliwości kształtowania monumentalnej rzeźby przestrzennej, jaką wieża ciśnień pozostaje.

Rozbudowując z początkiem XX w. komunalny system wodociągowy Wrocławia, zdecydowano się rozpisać konkurs na projekt wieży ciśnień. Zmierzyły się w nim renomowane firmy David Grove, Heinrich Scheven i inne, których dzieła do dzisiaj znaczą krajobrazy Śląska.

Swe propozycje przedstawił także znany architekt wrocławski - Karl Klimm, kierownik pracowni projektowej administracji budowlanej m. Wrocławia, autor licznych ceglanych budowli, w tym imponującej szkoły przy ul. Prusa (dziś siedziba Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej). Początkowo Klimm rozważał ideę wzniesienia monumentalnego grzybka, jednak porzucił ją i ostatecznie aprobatę władz miasta zyskała ostatnia jego propozycja, którą zrealizowano w latach 1904-1906.

Zbiornik wieżowy typu Intze podtrzymywany jest przez centralnie usytuowany trzon, zredukowany do kształtu kolumny prowadzącej rurociągi i komunikację pionową. Ustrój nośny głowicy stanowi 8 monumentalnych ceglanych słupów. To przesądza o oryginalności formy i kształtu wieży ciśnień. Ażurowa konstrukcja ustroju nośnego utrzymuje w tym przypadku tradycyjne materiały i technologię.