Elektrownia wodna Otmuchów

Elektrownia wodna w Otmuchowie powstawała w latach 1929-1933 na zbiorniku wodnym, którego budowę podjęto już w 1929 r.


Mimo że zbiornik powstał na potrzeby produkcji energii elektrycznej, na pierwszy plan wysuwano inne jego zadania: ochronę przeciwpowodziową doliny Odry oraz alimentację szlaku wodnego w wodę niezbędną dla żeglugi czy rolnictwa. Obiekty energetyczne zaczęto wznosić, poczynając od 1931 r. Uroczyste oddanie zbiornika wodnego do eksploatacji i uruchomienie elektrowni nastąpiło 17 czerwca 1933 r.

To, co wyróżnia ten obiekt w rzędzie elektrowni wodnych na terenie Polski, to fakt, że budynek elektrowni posadowiono na skarpie odwodnej. W budownictwie wodnym Europy to ewenement.

Zresztą ciekawostek technicznych znajdujemy tutaj więcej. Wystarczy spojrzeć na imponującą zaporę czy kanały wylotowe upustów, na komory turbin czy mechanizmy sterowania ich zamknięciami, wreszcie na konstrukcję siłowni energetycznej. Wykonano ją w konstrukcji ramowej, stalowej, której rysunek jeszcze podkreślono szerokimi taflami przemysłowych okien. Konstruktywizm tej architektury zdecydowanie odbiega od historyzmu ceglanych elewacji śląskich czy pomorskich elektrowni wodnych pochodzących z początku XX w. Zdaje się wręcz manifestować kulturotwórczą rolę techniki opanowującej żywioł wody poprzez ekspozycję materiału i technologii.

Elektrownia zbiornikowa Otmuchów pracuje na przepływie wody 2x21,5 m3/s przy jej spadzie 16 m. Łączna moc zainstalowana hydrozespołów sięga 4,8 MW. Na wyposażeniu są dwa hydrozespoły typu Kaplana, każdy złożony z turbiny wodnej o układzie pionowym, z zespołu regulacji turbiny i generatora energii elektrycznej.

Pierwszą turbinę wodną zbudował w 1827 r. B. Fourneyron. Jednak dopiero dokonane w latach następnych udoskonalenia pozwoliły na szersze, użytkowe wykorzystanie turbin. Momentem zwrotnym w ich dziejach było powstanie w 1849 r. turbiny Francisa, w 1880 r. turbiny akcyjnej Peltona i wreszcie w 1912 r. prototypu turbiny szybkobieżnej Kaplana, która na trwałe zagościła w elektrowniach wodnych w latach 20. XX w. Na ziemiach polskich pierwsze turbiny tego typu zainstalowano w latach 1924-1926 w elektrowni Gródek (bydgoskie) i we Wrzeszczynie (jeleniogórskie).

Wyposażona w wirnik z kilkoma łopatami turbina przypomina śrubę okrętową. Aparat kierujący strugę wody działa podobnie jak w turbinie Francisa, wyeliminowano jednak prowadzenie strugi na większej przestrzeni między łopatami kierownicy i wirnika. Dzięki temu zyskano dużą sprawność i jednocześnie umożliwiono łatwą i płynną regulację pracy turbiny. Zespoły turbin Kaplana wraz z generatorami prądu (prądnicami) znalazły stałe miejsce w elektrowniach wodnych o małym spadzie i dużej przepływności, które to parametry zwykle charakteryzują zbiorniki wodne.

Producentem turbin elektrowni Otmuchów była znana w Niemczech i w Europie firma J. M. Voith z Heidenheim, która wykonała również wiele innych urządzeń, m.in. mechaniczno-hydrauliczny regulator obrotów, a także czyszczarkę krat wlotowych kanałów turbinowych. Wykonawcą generatorów była nie mniej znana firma Siemens-Schuckert, która w 1933 r. dostarczyła również pełne wyposażenie elektryczne dla rozdzielni. O solidności wykonania części mechanicznych i elektrycznych hydrozespołów najlepiej świadczy fakt, że z powodzeniem pracują jeszcze po 70 latach od chwili powstania. Przydając im budowle hydrotechniczne zbiornika wodnego i architekturę siłowni, znajdujemy dzisiaj w Otmuchowie jeden z klasycznych modeli zbiornikowej elektrowni wodnej lat 30. XX w.