Klimat a człowiek

Polscy naukowcy o globalnym ociepleniu i decyzjach gospodarczych polityków


W ostatnich latach dużo mówi się o tzw. globalnym ociepleniu. Niepokoją nas zjawiska ekstremalne, jak huragany, trzęsienia ziemi, ulewne deszcze, które zdają się występować coraz częściej i w większym nasileniu. Politycy, działający od 1988 r. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) i organizacje ekologiczne wysuwają propozycje kroków zaradczych. Priorytetem polityki gospodarczej Unii Europejskiej stało się wypełnienie postanowień Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, czyli zmniejszenie emisji zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych do atmosfery. Wiąże się to z daleko idącymi zmianami w polityce gospodarczej krajów Wspólnoty, dotyczącymi przede wszystkim energetyki.

Komitet Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk w oświadczeniu z dnia 12 lutego 2009 r.1 przedstawił stanowisko naukowców w sprawie zagrożenia globalnym ociepleniem. Według Komitetu u podstaw zmian gospodarczych, które ingerują w geosystem, powinna leżeć znajomość procesów zachodzących w litosferze, hydrosferze, atmosferze i biosferze.

Klimat Ziemi kształtowany jest przez wzajemne oddziaływanie jej powierzchni i atmosfery, które ogrzewane są przez promieniowanie słoneczne o cyklicznie zmiennym natężeniu. Na klimat wpływa wiele czynników: roczny obieg Ziemi wokół Słońca, termika i zmiany przepływu wód krążących w oceanach, ruch mas powietrza, układ masywów górskich, a w perspektywie czasu geologicznego także ich wypiętrzanie i erozja, oraz zmiany w położeniu kontynentów wynikające z ich ciągłej wędrówki. Nie wszystkie przyczyny zmian klimatu i zjawiska klimatotwórcze zostały już w pełni rozpoznane.

Badania geologiczne niezbicie dowodzą, że klimat Ziemi zmienia się cyklicznie. Występujące na przemian okresy ciepłe i zimne mogą trwać od kilkunastu do kilkuset tysięcy lat. Dłuższe cykle klimatyczne są wywoływane przez czynniki pozaziemskie o astronomicznym charakterze oraz zmiany parametrów orbity Ziemi, krótsze - przez czynniki regionalne i lokalne.

Od 12 tysięcy lat Ziemia znajduje się w fazie cyklicznego ocieplenia i jest w pobliżu jego maksymalnego natężenia, choć w jej historii panował już klimat znacznie cieplejszy od współczesnego. Zdarzały się również globalne ochłodzenia, których efektem zawsze był rozwój rozległych zlodowaceń, sięgających niekiedy do strefy podzwrotnikowej. Dla przykładu: przy końcu ostatniego zlodowacenia, w ciągu kilkuset lat, średnia roczna temperatura globu zmieniała się parokrotnie i w sumie na półkuli północnej wzrosła prawie o 10°C - a więc były to zmiany nieporównanie bardziej drastyczne niż obserwowane obecnie. W ubiegłym tysiącleciu, po okresie ciepłym, z końcem XIII w. rozpoczął się okres chłodny trwający do połowy XIX w., po czym znów nastało ocieplenie, w którym właśnie żyjemy. Obserwowane dziś zjawiska, jak czytamy w oświadczeniu Komitetu Nauk Geologicznych PAN, w szczególności przejściowy wzrost globalnej temperatury, wynikają z naturalnego rytmu zmian klimatu. Należy podkreślić, że klimat zmieniał się wielokrotnie w czasie również wtedy, gdy na Ziemi ludzkości (ani przemysłu!) nie było.