Pozyskiwanie kruszyw z Wisły

Ilość piasku oraz szybkość, z jaką jest on nanoszony i odkładany przez płynącą wodę, jest zmienna i zależy od wielu czynników, z których podstawowym są przybory wód w rzece. Bezpośrednio przybory wód zależne są od pór roku i warunków pogodowych. Wisła jako jedna z nielicznych rzek w Europie nie posiada pełnej stałej regulacji. Jej znaczne fragmenty są w stanie naturalnym, przez co jest ona podatna na odkształcenia. Przykładem są wahania kierunku głównego nurtu, które powodują zmiany w konfiguracji dna, w linii brzegowej, a także nieregularne odkładanie się i niekontrolowane przemieszczanie się niesionego piasku oraz zmiany jego ilości. Wysokość przyboru wody i czas jego trwania również mają wpływ na wzrost szybkości przepływu oraz występowanie związanych z tym destrukcyjnych procesów w samej rzece.


Podstawowym elementem różniącym wydobycie piasku z rzeki i wydobycie piasku w kopalni odkrywkowej jest płynąca woda, nierzadko utrudniająca eksploatację. Wiąże się to ze zróżnicowanymi prędkościami nurtu w rzece. Prąd wody wpływa na strukturę warstw, na ich wielkość i położenie w korycie rzeki. Z tego powodu badania zasobów piasku prowadzi się regularnie po przejściu wysokich wód i przed przystąpieniem do sezonu wydobywczego.

Kolejna różnica polega na tym, że w przeciwieństwie do piasku pochodzącego z kopalni lądowych, którego struktura uziarnienia jest stała i stwierdzona za pomocą odpowiednich badań geologicznych, w piasku rzecznym dochodzi do zmian uziarnienia.

W przypadku rzeki cały czas mamy do czynienia ze zmiennymi charakterystykami w jej strukturze, co jest spowodowane napływem piasku z jej górnych odcinków. Czasami zmiany są tak duże, że mogą wpływać na wielkość uziarnienia. Odcinek Wisły, z którego napływa piasek w rejon jego pozyskiwania, ma ok. 500 km długości i znajduje się na południe od Warszawy. Przy wezbraniach wód często dochodzi do zanieczyszczenia piasku elementami zabieranymi z miejsc zalewowych. Małe elementy ujemnie wpływają na jakość piasku, a większe stwarzają trudności i problemy przy samym jego poborze.

Negatywne zjawiska szczególnie nasilają się przy powodziach w górnych odcinkach rzeki. Zwiększona ilość wód niesie ze sobą ogromną liczbę zabranych z terenów zalewowych najrozmaitszych przedmiotów. Stanowią one zanieczyszczenia odkładające się w warstwach piasku naniesionych przez rzekę. Często pod warstwą wydawałoby się czystego piasku zalega warstwa naniesionych np. gałęzi i konarów połamanych drzew.

Paradoksalnie niewystępowanie okresowych podwyższonych stanów wód w rzece skutkuje nieodkładaniem się piasku lub napływaniem zbyt małych jego ilości w rejon gromadzenia się ławic. Tworzące się warstwy są zbyt cienkie, by pogłębiarka mogła być prawidłowo eksploatowana. Optymalna grubość warstwy pobieranego piasku to minimum 3,4-4 m.

Zajmujące się wydobywaniem kruszywa z rzeki firmy natykają się na wiele trudności, które nie występują w kopalniach odkrywkowych. Ze względu na dość istotne różnice między złożem w kopalni odkrywkowej a złożem piasku w rzece ich działalność jest specyficzna. Niezależnie od tego, że w obu przypadkach wykorzystywana jest ta sama technika, różnice wymuszają stosowanie innej polityki wydobycia kruszywa z rzek. I odnosi się to zarówno do aspektów prawnych, jak też technologicznych i organizacyjnych.