Zarządzanie infrastrukturą kolejową

Zgodnie z treścią Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 lutego 1996 r. (Dz.U. nr 33 poz. 144) przejazd to „skrzyżowanie linii kolejowej z drogą publiczną w jednym poziomie", natomiast przejście to „skrzyżowanie linii kolejowej z drogą publiczną w jednym poziomie, przeznaczone tylko dla pieszych". Przejazd i przejście są jedynymi miejscami, w których, poza posiadającymi odrębne pozwolenia pracownikami spółek kolejowych, możemy bezpiecznie przekraczać tory kolejowe.


Od początku istnienia kolei zapewnienie bezpieczeństwa osobom przechodzącym lub przejeżdżającym przez tory kolejowe należało do zarządcy infrastruktury. Aby się z tego obowiązku wywiązać, zaczęto wyznaczać dla tych osób specjalne przejścia. Wybór miejsca każdorazowo musi zostać zaakceptowany przez zarządcę linii kolejowej, zarządcę drogi oraz policję.

W 2010 r. zarządzająca infrastrukturą kolejową spółka PKP PLK SA eksploatowała 12 977 przejazdów kolejowo-drogowych zaliczanych do czterech kategorii: A, B, C i D (wyliczenie nie obejmuje kategorii E i F). W stosunku do 2009 r. liczba przejazdów zmniejszyła się o 39. Jest to konsekwencją prowadzonych na głównych ciągach komunikacyjnych kraju (E20, E30, E59) modernizacji. Likwidacja niektórych przejazdów i budowa przejazdów dwupoziomowych, po których ruch pojazdów drogowych i kolejowych odbywa się bezkolizyjnie, to jeden ze sposobów zarządcy na poprawę bezpieczeństwa. Wszystkie przejścia i przejazdy wyposażone są w zgodne ze wspomnianym rozporządzeniem oraz swą kategorią urządzenia służące zabezpieczeniu ruchu kołowego i pieszego.

Do obowiązków zarządcy drogi kolejowej należy także ustawienie znaków drogowych przed przejazdem. Chodzi o znaki: G2, G3 i G4, które informują użytkowników o liczbie torów na przejeździe i wysokości zawieszenia przewodów sieci trakcyjnej.

Jednym z podstawowych kryteriów, na podstawie którego określana jest kategoria przejazdu, jest liczba przejeżdżających w ciągu doby pojazdów kolejowych i drogowych, tzw. iloczyn ruchu. Jego obliczanie powinno odbywać się nie rzadziej niż co 5 lat. Pozostałe kryteria to m.in.: widoczność, kąt nachylenia drogi, kąt przecięcia drogi z torem kolejowym.

Sposób postępowania wszystkich użytkowników podczas przekraczania torów kolejowych na przejazdach określa ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98 poz. 602). Artykuł 28 precyzyjnie określa zachowanie kierowców.

Informacja o zbliżaniu się do skrzyżowania z drogą kołową podawana jest także kierującemu pojazdem kolejowym. Jest to wskaźnik W6a, który nakazuje podać dźwiękowy sygnał ostrzegawczy, nazywany sygnałem „Baczność".

Od kilkudziesięciu lat na modernizowanych liniach kolejowych z przejazdami umieszczane są sygnalizatory dla kierujących pojazdami szynowymi z napędem, informujące o stanie urządzeń na przejeździe. Są to tarcze przejazdowe „Top". Podają one dwa sygnały: urządzenia ostrzegania na przejeździe działają prawidłowo lub są uszkodzone. W tym drugim przypadku kierujący zobowiązany jest zmniejszyć prędkość do 20 km/h oraz podać przed przejazdem sygnał „Baczność". Ograniczenie prędkości dotyczy tylko czoła pojazdu.

W celu zwiększenia bezpieczeństwa na tych specyficznych skrzyżowaniach oraz wyeliminowania błędu personelu obsługującego urządzenia ostrzegania działanie wielu z tych urządzeń w obrębie posterunku ruchu powiązane jest z sygnałem zezwalającym pojawiającym się na semaforze. Innymi słowy na semaforze nie wyświetli się sygnał zezwalający, jeżeli urządzenia na przejeździe nie zaczną ostrzegać o zbliżającym się pociągu.

Nad wszystkimi urządzeniami ostrzegającymi zamontowanymi na przejazdach kategorii A, B i C zarządca infrastruktury PKP PLK SA ma przez całą dobę pełną kontrolę. W przypadku każdej usterki, np. złamanie drąga rogatkowego, przepalenie żarówki na osobnym sygnalizatorze, niezamknięcie się lub nieotwarcie się drąga rogatkowego, podawana jest informacja do dyżurnego ruchu na posterunku przyległym do przejazdu o wadliwym działaniu. Dyżurny wdraża ustalone procedury, które każdemu kierującemu pojazdem szynowym z napędem nakazują zmniejszenie prędkości czoła pociągu do 20 km/h przed przejazdem i podanie dźwiękowego sygnału ostrzegającego „Baczność".

Dodatkowo w przypadku uszkodzenia rogatek lub półrogatek albo samoczynnej sygnalizacji świetlnej zarządca drogi kolejowej ma obowiązek umieścić od strony drogi znak zakazu „Stój - rogatka uszkodzona" lub „Stój - sygnalizacja uszkodzona".

Zgodnie z przywołaną ustawą z 1997 r. na przejazdach kategorii D obowiązek zachowania szczególnej ostrożności i upewnienia się, czy nie zbliża się pojazd szynowy, spoczywa na kierującym pojazdem drogowym. Powinien on też przedsięwziąć odpowiednie środki ostrożności.

Czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo na przejazdach jest również stan nawierzchni drogowej. Na mocy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. 2007 nr 19 poz. 115 z późn. zm.) zarządca ma obowiązek utrzymywania w prawidłowym stanie urządzeń sygnalizujących jak również nawierzchni drogowej w obszarze między rogatkami, a w przypadku ich braku - w odległości 4 m od skrajnych szyn.