Jak przebiega prywatyzacja kolei

Państwowy gigant, którego wielkość można by zmierzyć długością linii kolejowych - prawie 25 tys. km - istniał od 1926 r. Przez lata Polskie Koleje Państwowe przeszły szereg zmian organizacyjnych, aż na mocy ustawy z 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego podzielono je na wyspecjalizowane spółki. W 2001 r. powstała Grupa PKP, w której skład wchodzą spółki operatorskie obsługujące rynek przewozów pasażerskich, rynek przewozów towarowych (PKP Cargo SA i PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa Sp. z o.o.), spółki związane z infrastrukturą kolejową (PKP Polskie Linie Kolejowe SA), łącznością, działalnością wydawniczą i inne. Skutkiem reformy kolei było pojawienie się w Polsce prywatnych przewoźników, którzy mają ok. 50% udziałów w rynku przewozów towarowych.



Trwa reforma kolei... Efektem restrukturyzacji miała być poprawa sytuacji finansowej, wzmocnienie konkurencyjności kolei oraz przygotowanie do prywatyzacji spółek przewozowych. Od 2000 r. rząd kilkakrotnie przyjmował programy restrukturyzacji i prywatyzacji PKP, w tym PKP Cargo SA. Niedawno rozpisano przetarg na doradcę prywatyzacyjnego PKP Cargo SA. Oferty można składać do 21 września br.

Ministerstwo Infrastruktury planuje wprowadzić akcje spółki na warszawską giełdę w 2011 lub 2012 r. Oprócz PKP Intercity i PKP Cargo SA, proces prywatyzacji obejmie również takie spółki kolejowe, jak: Przedsiębiorstwo Napraw Infrastruktury i Kolejową Oficynę Wydawniczą. Przed rozpoczęciem procesu prywatyzacji PKP Cargo SA musi jednak zostać przygotowane przez odpowiednie działania do konkurowania i generowania zysków.

Do końca września br. Ministerstwo Infrastruktury ma opracować projekt zaktualizowanej Strategii dla kolei do 2013 r. Zakłada on m.in. wydzielenie z Grupy PKP podmiotu zarządzającego liniami kolejowymi, czyli uniezależnienie spółki PKP PLK SA. Nowe rozwiązania powinny wejść w życie w przyszłym roku. - Chcemy, by zarządca kolei był niezależny od spółek, które korzystają z linii kolejowych - mówi minister infrastruktury, Cezary Grabarczyk*. Takie rozwiązanie wynika nie tylko z regulacji unijnych, lecz jest elementem restrukturyzacji kolei i wpływa na konkurencyjność polskiego rynku. Zmiana Strategii dla kolei do 2013 r., jak zaznaczył minister Grabarczyk, ma doprowadzić do całkowitej przemiany jakościowej na polskim rynku kolejowym. Budżet państwa wyasygnował środki na oddłużenie Przewozów Regionalnych, przeznaczył środki umożliwiające oddłużenie i usamorządowienie spółki PKP Przewozy Regionalne w 2008 r.


Dotychczasowa restrukturyzacja budziła wiele kontrowersji. Rozbicie kolei na szereg spółek spowodowało wzrost kosztów funkcjonowania struktury Grupy PKP. Pod względem organizacyjnym spółki są niedostosowane do potrzeb rynku i zakresu prowadzonej działalności. Przykładem jest tu PKP Cargo SA. Według Najwyższej Izby Kontroli to właśnie, w sytuacji obecnego kryzysu gospodarczego, jest przyczyną strat finansowych tej spółki (w 2008 r. straty wyniosły ok. 176 mln zł).

Rynek transportu kolejowego w Polsce reprezentowany jest przez zarządców infrastruktury z jednej strony i przewoźników towarowych z drugiej. Ci ostatni, w odróżnieniu od regulowanego rynku urządzeń kluczowych, funkcjonują na zasadach wolnej konkurencji. „Rozpoczęty w 2006 r. proces liberalizacji transportu kolejowego miał na celu wprowadzenie w Polsce (podobnie jak i w innych krajach Unii Europejskiej) mechanizmów rynkowych w transporcie kolejowym. (...) Wzrost liczby przewoźników kolejowych miał pozytywnie wpłynąć na rozwój konkurencji i doprowadzić do spadku cen oraz poprawy jakości usług transportowych" - czytamy w dokumencie NIK opisującym wyniki kontroli działalności PKP Cargo SA na rynku przewozów krajowych i międzynarodowych. Problem w tym, że proces liberalizacji i restrukturyzacji kolei nie przebiegał prawidłowo, co potwierdzają wyniki kontroli przeprowadzonej w PKP Cargo SA, PKP SA, Ministerstwie Infrastruktury oraz Urzędzie Transportu Kolejowego.