Dozór techniczny w elektrowniach jądrowych

Jeśli chcemy mieć w Polsce bezpieczną energetykę jądrową, musimy się do tego przygotować. Muszą zostać wprowadzone zasady zarządzania bezpieczeństwem obiektów jądrowych.


Kontrolowaniem i nadzorowaniem działalności obiektów jądrowych zajmuje się dozór jądrowy oraz inne uprawnione do tego instytucje. Ich prace koordynuje prezes Polskiej Agencji Atomistyki w porozumieniu z 7 innymi organizacjami (m.in. Urzędem Dozoru Technicznego, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska, Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej, Głównym Inspektorem Nadzoru Budowlanego).

Urząd Dozoru Technicznego (UDT) zadeklarował gotowość współdziałania z Pełnomocnikiem Rządu ds. Polskiej Energetyki Jądrowej oraz innymi państwowymi organami, organizacjami i instytucjami angażującymi się w rozwój tejże energetyki. W szczególności chodzi o działania służące:

• rozwojowi infrastruktury technicznej oraz zapewnieniu bezpieczeństwa w energetyce jądrowej poprzez tworzenie, wdrażanie i stosowanie procedur kontroli i inspekcji technicznych
• współpracy i nadzorowi przy projektowaniu, budowie, eksploatacji i likwidacji obiektów jądrowych (chodzi np. o oceny projektu, zatwierdzanie materiałów i elementów, zatwierdzanie określonych technologii)
• tworzeniu prawnych, organizacyjnych i technicznych warunków bezpieczeństwa systemów, elementów konstrukcji i wyposażenia
• zgromadzeniu kompetentnego i wykwalifikowanego personelu, który zajmie się badaniami odbiorczymi, eksploatacją, utrzymaniem i nadzorem technicznym obiektów jądrowych
• wdrażaniu w polskim przemyśle standardów jakościowych dotyczących materiałów i urządzeń stosowanych w elektrowniach jądrowych
• wydawaniu odpowiednich dokumentów technicznych w fazie projektowania, badań odbiorczych budowy, uruchamiania i eksploatacji elektrowni
• uzgadnianiu projektów technicznych przed wydaniem pozwolenia na budowę elektrowni jądrowej
• udostępnianiu opinii publicznej informacji o zagadnieniach technicznych związanych z bezpieczeństwem eksploatacji elektrowni jądrowej.

Ustanawiająca wspólnotowe ramy bezpieczeństwa obiektów jądrowych dyrektywa Rady 2009/7/Euratom definiuje bezpieczeństwo jądrowe jako „osiągnięcie odpowiednich warunków eksploatacji, zapobieganie awariom i łagodzenie ich skutków". Jak wynika z regulacji prawnych stosowanych w krajach, które posiadają już elektrownie atomowe, nadrzędnym czynnikiem warunkującym uzyskanie bezpieczeństwa jądrowego jest przestrzeganie wymagań dotyczących bezpieczeństwa technicznego.

W naszym kraju bezpieczeństwem urządzeń technicznych zajmuje się dozór techniczny, co wynika z ustawy o nim.

Wkrótce podpisana zostanie nowelizacja ustawy Prawo atomowe, zawierająca m.in. delegację dla Rady Ministrów do określenia rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu.

Ustawa o dozorze technicznym definiuje urządzenia techniczne jako takie, które „mogą stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz mienia i środowiska wskutek: rozprężenia cieczy lub gazów znajdujących się pod ciśnieniem różnym od atmosferycznego, wyzwolenia energii potencjalnej lub kinetycznej przy przemieszczaniu ludzi lub ładunków w ograniczonym zasięgu, rozprzestrzeniania się materiałów niebezpiecznych podczas ich magazynowania lub transportu".

Urządzenia techniczne szczególnie związane z bezpieczeństwem jądrowym to np.: wymiennik ciepła i obudowa reaktora, rurociągi oraz elementy ciśnieniowe obiegu pierwotnego i wtórnego, urządzenia do przemieszczania ładunków.

Elementem o kapitalnym znaczeniu dla funkcjonowania elektrowni jądrowej jest bezpieczeństwo techniczne systemów, elementów konstrukcji i wyposażenia w niej eksploatowanych. Wymogi bezpieczeństwa muszą być spełniane na każdym etapie życia takiego obiektu technicznego, tj. projektowania, budowy, rozruchu, eksploatacji (w tym napraw i modernizacji) oraz likwidacji.

Integralną część projektu obiektu jądrowego musi stanowić wielopoziomowy system bezpieczeństwa, umożliwiający zapobieganie powstawaniu odchyleń od warunków normalnej eksploatacji, pozwalający przewidzieć zdarzenia eksploatacyjne oraz awarie. Niezbędne są również rozwiązania umożliwiające stabilną, łatwą i bezpieczną eksploatację obiektu jądrowego. Muszą one uwzględniać czynniki związane ze współdziałaniem człowieka i eksploatowanych systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia, w tym urządzeń technicznych lub urządzeń podlegających dozorowi technicznemu.

Wykonawcy i dostawcy systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego, a także pracownicy bezpośrednio zajmujący się budową, wyposażeniem, rozruchem, eksploatacją i likwidacją obiektu jądrowego (w zakresie systemów, elementów i prac istotnych ze względu na bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną oraz bezpieczne funkcjonowanie urządzeń technicznych lub urządzeń podlegających dozorowi technicznemu) będą podlegać kontroli. Polegać ona powinna na sprawdzeniu wybranych systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego, gotowych i będących w trakcie wytwarzania, a także na sprawdzeniu prac w obiekcie jądrowym w trakcie ich wykonywania.

Specjalistycznej kontroli podlegać będą m.in. obliczenia wytrzymałościowe, właściwości materiałów, kwalifikowanie i zatwierdzanie procedur wytwarzania (np. dla procesów spawania i obróbki cieplnej) oraz badania, zwłaszcza badania nieniszczące.